Hartslag #47: Nieuwe tentoonstelling: ‘Yves Klein en zijn kunstenaarsfamilie’ in het Stedelijk Museum Schiedam  

Het Institut français NL deelt zijn “hartslag” om je te helpen bij het ontdekken van de hedendaagse Franse creatie in Nederland waar je hart sneller van gaat kloppen. 

De tentoonstelling over Yves Klein is getiteld: Yves Klein en zijn kunstenaarsfamilie*, * Fred, Marie, Rotraut, waarbij het sterlogo van het museum in het grafische titelontwerp is verwerkt. De bezoeker wordt meegenomen op een reis door het Klein-universum, waar vader, moeder, zoon en echtgenote bezig zijn met schilderkunst. Ieder met zijn of haar eigen talent, passies en zoektocht. 

In de tentoonstelling ontdek je de carrière van Klein door de bril van zijn familie. Van Klein wordt vaak vergeten dat zijn vader Fred van origine Nederlands was en dat moeder Marie zowel de Franse als de Nederlandse nationaliteit had. Het echtpaar woonde dan ook afwisselend in beide landen, afhankelijk van Freds werk en de kunstbeurs die Marie in Parijs organiseerde.

In de tentoonstelling staat de familiale en artistieke context centraal en worden verhalen waarin de geniale kunstenaar in zijn eentje werkte voor nu achterwege gelaten. We zien een Klein die wordt omringd door zijn ouders, kunstenaars en creatievelingen, van wie het werk invloed had op dat van Yves. Denk hierbij aan de paarden, thema’s die Fred na aan het hart liggen, de levendige kleuren en abstracte vormen die de doeken van Marie sieren of zelfs de creatie van kosmische werelden door Rotraut.

Het Stedelijk Museum heeft het Nederlandse erfgoed van deze familie op waardevolle wijze onder de aandacht weten te brengen. Vader Fred (of Frits) Klein werd in 1898 geboren in Bandung en groeide op in Wassenaar. Hij studeerde in Den Haag en vestigde zich vervolgens in de jaren twintig in Parijs en daarna in Zuid-Frankrijk. De tentoonstelling benadrukt het belang van de banden die hij met Nederland onderhield door middel van verschillende exposities, waaronder een grote monografische tentoonstelling in het Stedelijk in Schiedam in 1965! Een van Marie’s werken werd overigens al in 1957 aan de museumcollectie toegevoegd (Sérénité du printemps, te zien in de tentoonstelling). Marie Klein was tot 1958 ook columniste voor het Nederlandse tijdschrift Kroniek van Kunst en Kultuur, waarin ze schreef over het artistieke leven in Parijs. De tentoonstelling past dan ook uitstekend in het museum van Schiedam, dat in zijn tijdelijke tentoonstellingen en collecties de Nederlandse banden van grote moderne kunstenaars centraal stelt.

In de tentoonstelling Yves Klein en zijn kunstenaarsfamilie wordt ook aandacht besteed aan de experimenten van Klein waarmee hij naam maakte in de moderne kunst. Zijn zoektocht naar zijn specifieke blauw wordt geïllustreerd aan de hand van een groot aantal werken in pure kleuren, gecombineerd met die van zijn naasten, waaruit blijkt hoe zijn creaties tot stand kwamen en hoe hij zijn artistieke zoektocht vormgaf. Als voormalig judoka, gefascineerd door het lichaam en beweging, behield Klein uit zijn sportcarrière een voorliefde voor filosofie en contemplatie. Deze fascinatie komt in zeer abstracte vorm terug in zijn kunst en zijn ‘antropometrische’ doeken.

Er worden uiteraard talrijke werken met het zogenaamde Klein-blauw (IKB) tentoongesteld, waaronder Sans titre, Anthropometry,(ANT 7) uit 1960 of de installatie Pigment pur, die oorspronkelijk in 1957 werd gepresenteerd en waarin dit zo pure, ongebonden en veranderlijke blauw direct op de vloer te zien is, als een hypnotiserende zee van kleur. De radicale ideeën van Yves in zijn abstracte verkenning van kleur worden aangevuld met de intieme presentatie van Résonance (MG 16), een meesterwerk van de kunstenaar dat bewaard wordt in het Stedelijk Museum in Amsterdam. Dit schilderij, gemaakt van gegraveerd bladgoud op een houten paneel, wordt tentoongesteld op de bovenverdieping van het museum, waar het volledig in het donker is gehuld en uitnodigt tot een bijna mystieke beschouwing van dit schilderij dat zachtjes glinstert in het duister. 

Tot slot brengt het Stedelijk, door de familiale context van Klein centraal te stellen, zijn echtgenote Rotraut onder de aandacht bij het grote publiek. Als schilderes richt Rotraut zich in haar werk niet op monochrome doeken, maar op een verkenning van kosmische verschijnselen. De tentoonstelling omvat verschillende werken uit haar reeks Galaxies, waarmee ze in 1956 begon en waarin ze op zeer gedetailleerde wijze abstracte sterrenbeelden schilderde. De tentoonstelling belicht ook haar eigen exposities en recente werk en gaat in op haar betrokkenheid bij Yves’ kunst en antropometrieën. Ze zou zelfs hebben bijgedragen aan de totstandkoming van bepaalde schilderijen uit deze reeks. Maar bovenal zijn hier werken bijeengebracht van een kunstenares die ondanks haar decennialange werk, gedreven door haar favoriete thema’s, relatief onbekend is. Aan de muur hangt Galaxy uit 1987, die de kunstenares voor het eerst aan het museum in bruikleen heeft gegeven.

Een tentoonstelling over Yves Klein zonder zijn specifieke blauw is ondenkbaar. Daarom wordt er een ode gebracht aan het ‘Klein-universum’, oftewel zijn naasten die hem bijstonden in zijn artistieke ontwikkeling en zich na zijn plotselinge dood in 1962 hebben ingezet voor het voortbestaan van zijn gewaagde en experimentele nalatenschap. De aanwezigheid van zijn echtgenote Rotraut, inmiddels in de 90, gaf extra glans aan de vernissage van een tentoonstelling die eens te meer aantoont dat genialiteit alleen het resultaat kan zijn van een collectieve inspanning.

Over

Het Stedelijk museum, gelegen in het hart van het historische centrum van Schiedam, is een museum voor moderne en hedendaagse kunst. Het bezit tevens een collectie voorwerpen en artefacten die de geschiedenis van de stad vertellen. Het museum richt zich nadrukkelijk op een breed lokaal publiek en organiseert elk jaar verschillende tijdelijke tentoonstellingen. Met zijn programma wil het museum een brug slaan tussen verleden, heden en toekomst, waarbij de collecties worden gebruikt als uitgangspunt voor een dialoog met de Schiedamse gemeenschap. Sinds september 2025 presenteert het museum ook immersieve kunstwerken in de Monopole, een voormalige bioscoop die is omgebouwd tot een expositieruimte die volledig is gewijd aan immersieve digitale kunst.