Interview met Antoine Le Dreff, alias Toni Caillou, in residentie bij Willem Twee Studios in het kader van de Nouveau Grand Tour NL 2026 

Biografie en residentieproject

Biografie

Onder de naam Toni Caillou maakt Antoine Le Dreff lithofonen: chromatische percussie-instrumenten van steen, geïnspireerd op het Indonesische gamelan. Tijdens zijn performances worden sommige van deze instrumenten geautomatiseerd met motoren, terwijl andere worden gesloopt of gegranuleerd. Zij vormen de basis voor het ritmische en cyclische spel dat Toni Caillou improviseert, soms met samenspel met het publiek. Antoine Le Dreff is muzikant en geluidskunstenaar, gevestigd in Rennes. Hij is medeoprichter van het label Editentités en het radiokunstcollectief Ondorphine, en is daarnaast muzikaal actief onder de naam René Danger. 

Residentieproject    

“Waarom valt er in de taal van het ongeluk altijd een dakpan, en nooit een leisteen? Omdat ik geluk breng, antwoordt de leisteen met zijn krakende en koppige stem, de warme en huiverige stem,” schrijft Jacques Prévert. Geïnspireerd door de “krakende en koppige stem van de leisteen” begon Toni Caillou in 2025 met de bouw van een ensemble elektroakoestische instrumenten geïnspireerd op de Indonesische gamelan, lithofonen gemaakt van leisteen, schalie en andere stenen uit West-Frankrijk. Na het eerste jaar van experiment en improvisatie voelde hij de behoefte om nieuwe composities te ontwikkelen, waarbij de dialoog tussen zijn lithofonen en de analoge klankkleur van synthesizervocalen verder wordt uitgediept. Daarbij onderzoekt hij die pulserende geluiden, akoestische slagen, bromtonen en in elkaar grijpende motieven. De zeldzame en historische instrumenten van Willem Twee Studios openen hierbij een nieuw veld van klankmogelijkheden voor dit project. Deze residentie biedt Toni Caillou bovendien de gelegenheid om gamelanensembles en musici te ontmoeten en hun klanken en stemmingen te vergelijken. Nederland heeft namelijk een historische band met deze instrumenten en muziek vanwege zijn koloniale verleden in Indonesië. Door zijn instrumenten, vervaardigd uit het geologisch materiaal uit West-Frankrijk, in te zetten binnen een project dat de culturele en postkoloniale banden tussen Indonesië en Nederland onderzoekt, hoopt hij nieuwe, gevoelige en creatieve verbindingen tussen beide landen tot stand te brengen. 

Waarom besloot u zich aan te melden voor het Nouveau Grand Tour NL-programma, en met name voor deze residentie bij Willem Twee Studios? Wat zijn uw verwachtingen van dit verblijf in Nederland?

Wat mij in eerste instantie aantrok, was de kans om te werken in een unieke studio als Willem Twee Studios. Vooral hun indrukwekkende collectie synthesizers sprak me enorm aan. Ik heb er altijd van gedroomd om er ooit mee te kunnen werken.

Voordat ik naar Nederland kwam, wist ik eigenlijk niet zo veel van het land. En eerlijk gezegd is dat nog steeds zo. Ik kwam daarom zonder specifieke verwachtingen, behalve de wens om in aanraking te komen met een cultuur die anders is dan de mijne en om nieuwe mensen en kunstenaars te ontmoeten. 

Daarnaast werk ik met instrumenten die ik zelf heb gebouwd en die geïnspireerd zijn op de Indonesische gamelan. Gezien de koloniale geschiedenis van Nederland in Indonesië zag ik deze residentie ook als een kans om me verder te verdiepen in die cultuur en muzikale traditie. In Nederland wordt de gamelan bovendien vaker gespeeld en gewaardeerd dan in Frankrijk, waar de muziek nog relatief onbekend is. 

Heeft uw onderzoeks- en creatieproject zich tijdens de residentie verder ontwikkeld? 

Ik had vooraf natuurlijk al een duidelijk idee van de klanken die ik wilde creëren en van de apparatuur die ik daarvoor wilde gebruiken bij Willem Twee Studios. Tegelijkertijd merk ik dat ik het geluk heb om hier voldoende tijd te hebben om instrumenten te ontdekken die ik niet had overwogen en om onverwachte zijwegen in te slaan. 

Ik experimenteer veel met nieuwe patches en klanken. Niet alles wat ik probeer levert meteen iets bruikbaars op, maar vaak inspireren ze me tot nieuwe ideeën of invalshoeken. Daarom blijf ik nieuwsgierig en openstaan voor verrassingen in de dagen die me resteren. Ik heb nog lang niet alle klankmogelijkheden van Willem Twee Studios verkend.

Kunt u iets vertellen over uw muzikale praktijk, en in het bijzonder over uw werk met stenen instrumenten?

Mijn project Toni Caillou begon in 2024 vorm te krijgen. Daarvoor trad ik vooral op met mijn andere project, René Danger, waarin ik met name de traditionele Bretonse muziek vertolk. Op een gegeven moment wilde ik een gebied op een andere manier verkennen: via de klanken van de bodem en ondergrond zelf. 

Van januari tot juni 2025 verbleef ik in residentie bij Les Ateliers Médicis op een school in Maine-et-Loire, historisch gezien de belangrijkste regio voor leisteenwinning in Frankrijk. Daar ontwikkelde ik een reeks lithofonen: instrumenten van leisteen die zijn geïnspireerd op de Indonesische gamelan. Aanvankelijk gebruikte ik ze tijdens workshops met kinderen, maar ook al snel om ze solo te bespelen tijdens mijn eigen concerten. 

Die instrumenten vervullen nog steeds beide functies. Ik gebruik ze tijdens mijn optredens als Toni Caillou en werk daarnaast regelmatig samen met de vereniging Musique Brute in Angers, waar ik workshops geef in zorginstellingen en sociale voorzieningen.

Een van mijn lithofonen is elektromechanisch en kan via een computer worden aangestuurd. Daardoor kan ik het instrument ook live inzetten tijdens concerten. Daarnaast heb ik een setje kleine leisteenklokken die ik soms uitdeel aan het publiek. Mijn optredens zijn vrij contemplatief en sterk gebaseerd op improvisatie. Het is voor mij heel bevrijdend om te spelen. 

Hoe draagt deze residentie in Nederland bij aan uw artistieke ontwikkeling?

Een residentie is altijd een bijzondere periode. Je stapt even uit het dagelijkse ritme en kunt je volledig richten op artistiek onderzoek. Ik breng veel tijd door in de studio, waar ik experimenteer, opnames maak en nieuwe ideeën uitprobeer. Het is niet altijd makkelijk om tijdens zo’n proces voldoende afstand te nemen van je eigen werk. Daarom denk ik dat ik pas echt de impact van deze residentie zal begrijpen wanneer ik weer terug ben in Frankrijk. 

Welke ontmoetingen, kunstwerken of instellingen hebben tijdens uw verblijf een bijzondere indruk op u gemaakt?

Twee weken geleden had ik het geluk uitgenodigd te worden voor een professionele bijeenkomst tijdens Rewire Festival in Den Haag, georganiseerd door iii, een kunstorganisatie die zich richt op de relatie tussen kunst en wetenschap. Dat was een bijzonder inspirerende dag waarop ik veel kunstenaars heb ontmoet en fascinerende installaties heb gezien en gehoord. 

Afgelopen zondag was ik in Amsterdam voor een concert van Gong Tirta, een ensemble voor hedendaagse Balinese gamelan, in het Gamelan Huis, een belangrijk centrum voor gamelanmuziek in Nederland. Daarnaast bezocht in de tentoonstelling “Eye(s) Open” in Eye Filmmuseum. Voor deze tentoonstelling werden tien kunstenaars uitgenodigd om te werken met archiefmateriaal uit koloniale films over Suriname en Indonesië. 

Welke vormen van uitwisseling of samenwerking zou u in de toekomst graag ontwikkelen tussen de Nederlandse kunstscene en uw eigen artistieke praktijk?

Tijdens deze residentie heb ik veel nieuwe werken ontdekt, zowel installaties als composities. Die ervaringen neem ik mee en zullen mijn werk ook in de toekomst blijven beïnvloeden. Ik zou graag terugkeren naar Nederland om hier op te treden en het Nederlandse publiek kennis te laten maken met het werk dat mede dankzij deze residentie is ontstaan. 

Wat zijn uw plannen na afloop van deze residentie? En hoe wilt u het project verder ontwikkelen?

De resultaten van mijn onderzoek krijgen meteen een plek in mijn optredens. In mei staan er verschillende concerten gepland: 

• Brussel – 1 mei 2026
• Rennes – 15 mei 2026
• Kerminy – 17 mei 2026
• Angoulême – 23 mei 2026
• Marseille – 29 mei 2026

Daarnaast wil ik de composities die tijdens deze residentie zijn ontstaan bundelen in een toekomstig album. 

View this post on Instagram