Tijdens een openbare bijeenkomst in de Oude Lutherse Kerk, mede georganiseerd door het Institut français NL, SPUI25, uitgeverijen De Geus en Flammarion, en boekhandels Athenaeum en Scheltema, sprak Gisèle Pelicot voor een publiek van meer dan zeshonderd aandachtige en betrokken toehoorders over haar boek ‘Et la joie de vivre’, dat ze samen met de Franse journalist en auteur Judith Perrignon schreef.
Tijdens deze avond hield Gisèle Pelicot een zeer geëngageerde persoonlijke toespraak, gericht op het delen van informatie, gerechtigheid en collectieve verandering in de manier waarop naar seksistisch en seksueel geweld wordt gekeken.
“Met dit boek breng ik vrede, kracht en veerkracht over”
In de loop van de bijeenkomst kwam Gisèle Pelicot terug op de belangrijkste momenten uit haar leven. Ze vertelde met name over het verlies van haar moeder toen ze negen jaar oud was en ze benadrukte hoe drie generaties vrouwen in haar familiegeschiedenis ondanks grote beproevingen de kracht vonden om weer op te staan. Deze ervaring gaf vorm aan wat zij omschreef als een ‘leidraad’: ondanks moeilijkheden toch als een ‘soldate du bonheur’ doorgaan.
Ze omschrijft zichzelf tegenwoordig als een overlevende. Ze refereerde ook aan haar tien jaar durende medische zoektocht voordat de realiteit van het geweld dat ze onderging, werd vastgesteld. In haar boek legt ze uit dat ze ‘vrede, kracht en veerkracht’ wil overbrengen, maar ook haar naasten – met name haar kinderen en kleinkinderen – in staat wil stellen haar levensloop beter te begrijpen. Haar boek lijkt daarmee op een vorm van intergenerationele kennisoverdracht, bedoeld om ruimte te creëren voor dialoog binnen gezinnen en in de samenleving.
2 november 2020: kennis van de feiten
Gisèle Pelicot blikte uitgebreid terug op het moment waarop ze ontdekte dat ze jarenlang het slachtoffer was geweest. Aanvankelijk was ze in de veronderstelling dat ze haar man zou vergezellen omdat hij was aangehouden nadat hij vrouwen onder hun rok had gefilmd in een winkel. Het verhoor betekende een beslissende ommekeer: ze vernam dat ze gedrogeerd was en gedurende vele jaren het slachtoffer was geweest van meer dan tweehonderd herhaalde verkrachtingen. Ze beschreef dat ze wel meer dan zes of zeven uur nodig had om te kunnen benoemen wat ze had meegemaakt: verkrachtingen. Ze hekelde ook haar tien jaar durende medische zoektocht die aan deze onthulling voorafging, waarin geen verklaring werd gevonden voor haar klachten.
Voordat ze besloot de feiten openbaar te maken en naar de rechter te stappen, aarzelde ze lange tijd. Ze benadrukte dat slachtoffers vaak gevoelens van schaamte en schuld ervaren, terwijl ze daar helemaal geen verantwoordelijkheid voor dragen. ‘Schaamte moet van kant wisselen.’ Met deze woorden stelt Gisèle Pelicot dat de daders van het geweld zich moeten schamen in plaats van de slachtoffers, en daarmee roept ze op tot een noodzakelijke verschuiving van het collectief bewustzijn. De beslissing om de foto’s en video’s te bekijken, was een bijzonder zware maar onmisbare stap om deze strijd voor de rechter te brengen. Daarna benadrukte ze het belang om het geweld nauwkeurig te benoemen: het gaat niet om “seksscènes, maar om verkrachtingsscènes”.
Een proces dat uitgroeide tot dat van alle vrouwen die het slachtoffer zijn van seksueel geweld
Gisèle Pelicot benadrukte dat dit proces niet alleen het hare was. Ze verwees naar de dagelijkse aanwezigheid van talrijke vrouwen die haar hun steun kwamen betuigen en de vele berichten die ze vanuit de hele wereld ontving. Deze solidariteit was, in haar woorden, een essentiële bron van kracht. Ze herinnerde het publiek er ook aan dat dit proces heeft bijgedragen aan het zichtbaar maken van nog grotendeels onbekend geweld, met name dat in verband met chemische onderwerping, en aan het creëren van een breder bewustzijn in de samenleving. Ten slotte benadrukte ze een centraal idee: chemische onderwerping is een instrument van overheersing, controle en geweld.
Ze benadrukte ook het belang van educatie bij het voorkomen van gendergerelateerd en seksueel geweld: leren over consent, vanaf zeer jonge leeftijd, is een zaak van de hele samenleving – gezinnen, onderwijsinstellingen en de sociale omgeving. Ten slotte wees zij op de noodzaak om vrouwen, met inbegrip van de partners van daders van geweld, te ontlasten van schuldgevoelens, aangezien zij zich maar al te vaak verantwoordelijk voelen voor daden die zij niet hebben begaan.
Gisèle Pelicot, een ‘bewustmaker’
Gevraagd naar de plaats die ze nu in de publieke sfeer inneemt, zei Gisèle Pelicot dat ze zichzelf niet als een icoon of symbool beschouwt, maar als een ‘bewustmaker’, naar de uitdrukking die historica Michelle Perrot gebruikte om haar te beschrijven. Ze benadrukte dat veel mannen haar hebben verteld hoe haar uitspraken hen ertoe hebben aangezet hun eigen gedrag en beeldvorming ter discussie te stellen. Ze benadrukte ook het belang van het voortzetten van de veranderingen die sinds de #MeToo-beweging in gang zijn gezet, en herinnerde het publiek eraan dat de veranderde opvattingen over seksistisch en seksueel geweld een collectieve verantwoordelijkheid is.
Ze vertelde dat ze haar kinderen lange tijd tegen haar pijn heeft willen beschermen. De publicatie van het boek was een belangrijk moment van openheid en wederzijds begrip. Vandaag de dag wil ze vrouwen die daar behoefte aan hebben blijven steunen en moedigt ze slachtoffers aan om hulp te zoeken – bij verenigingen, zorgverleners, naasten of instanties – zodat ze erover kunnen praten en niet alleen staan in de strijd tegen geweld.
Op 16 april 2026 ontving Gisèle Pelicot de Freedom from Fear Award tijdens de Four Freedoms Awards van de Eleanor en Franklin Roosevelt Foundation in Middelburg, vanwege haar inzet voor slachtoffers van verkrachting en seksueel geweld. Ze droeg haar prijs op aan alle mensen die te maken hebben gehad met seksueel geweld, van de slachtoffers tot degenen die hen bijstaan, en ook aan degenen die niet hebben kunnen getuigen. Ze sloot af met: “Ik wil dat de slachtoffers weten dat ze de kracht hebben om dit te boven te komen.” De aanwezigheid van Volodymyr Zelensky, zelf winnaar van een van de vier onderscheidingen, droeg bij aan de internationale uitstraling van de ceremonie.
Partners
