Interview met Raphaëlle Von Knebel, artist-in-residence bij het Nieuwe Instituut in het kader van de Nouveau Grand Tour NL 2026 

Biografie en residentieproject  

Biografie

Raphaëlle Von Knebel (geboren in Saint-Pierre, Réunion) is een ontwerper die de verbanden tussen het insulaire bestaan, het klimaat en herinneringen onderzoekt aan de hand van installaties, geluid en poëzie. Ze studeerde aan de École nationale supérieure d’architecture de Strasbourg (ENSAS), de Haute école des arts du Rhin (HEAR), het Institut Supérieur des Arts et du Design de Toulouse (isdaT) en de Design Academy Eindhoven. In 2024 is ze geslaagd voor het programma Chemin des Affinités, dat gezamenlijk wordt gecoördineerd door Arts en résidence, Culture Moves Europe en de Cité Internationale des Arts in Parijs.   

Residentieproject    

In het Nieuwe Instituut ontwikkelt Raphaëlle Von Knebel ‘Offshore Signals / Feeding the Sun’, een onderzoeksproject dat zich richt op het fenomeen van global dimming: de geleidelijke afname van de hoeveelheid zonlicht die het aardoppervlak bereikt door de aanwezigheid van deeltjes in de atmosfeer.

Op basis van in realtime verzamelde gegevens over zonlicht in Rotterdam en op Réunion stelt ze een persoonlijk archief van de zon samen, gefilterd door het prisma van een Creools en insulair geheugen.

Dit project neemt de vorm aan van een Solar Feed, een interface die zich voedt met teksten van auteurs uit de Indische Oceaan en het Caribisch gebied, en vervolgens met de stemmen van het publiek, om een digitale zon te laten groeien die zonder verhalen uitdooft.Tegelijkertijd organiseert ze een reeks bijeenkomsten tijdens de ‘Conversations about the Sun’ in het -1 Digital Lab, waarbij ze kunstenaars, onderzoekers en wetenschappers uitnodigt om hun relatie met de zon te delen; een collectieve vorm van onderhoud van het hemellichaam.  

Waarom besloot u zich aan te melden voor het Nouveau Grand Tour NL-programma, en met name voor deze residentie bij het Nieuwe Instituut? Wat zijn uw verwachtingen van dit verblijf in Nederland?

Ik heb mijn master behaald aan de Design Academy Eindhoven, en Nederland is een van de gebieden die echt hun stempel hebben gedrukt op mijn artistieke werk. Tijdens de Dutch Design Week presenteerde ik ‘Voices of the Island’, een project dat de herinneringen van het eiland Réunion met het vasteland verbindt.   

Heeft uw onderzoeks- en creatieproject zich tijdens de residentie verder ontwikkeld? 

Mijn project ‘Offshore Signals, Feeding the Sun’ is gebaseerd op klimatologische gegevens over de lichtintensiteit tussen Rotterdam en het eiland Réunion om mijn eigen, evoluerende archief van de zon samen te stellen: bekeken door een Creools prisma. Naast deze gegevens bestudeer ik fragmenten van schrijvers uit het Caribisch gebied en de Indische Oceaan en hun beschrijving van de zon: Ananda Devi, Jacqueline Manicom, Shenaz Patel, Rosemay Nivard.   

Het project ontwikkelt zich ook tijdens bijeenkomsten. Via ‘Conversations about the sun’ wil ik kunstenaars, onderzoekers en wetenschappers uitnodigen om hun kennis, ervaringen en herinneringen rond dit zowel politieke als kosmische hemellichaam te delen. Wat mij interesseert, is het veelzijdige karakter ervan, dat wil zeggen de manier waarop deze perceptie verandert naargelang de gevoeligheden, de geografieën en de verhalen.  

In hoeverre beïnvloedt jouw verblijf en onderdompeling in Nederland je artistieke onderzoek en relatie met het eiland Réunion?   

Deze onderdompeling stelt me in staat om twee verschillende plaatsen en tijdsdimensies met elkaar te vergelijken. Rotterdam en Saint-Pierre (Réunion) hebben een verschillende band met het water. De ene is tropisch en insulair, de andere is continentaal en stedelijk met een havengebied. De contrasten in licht, seizoenen, temperatuur en horizon beïnvloeden mijn werk.  

Door afstand te nemen van het eiland kun je er in zekere zin een scherper beeld van vormen: een symbool van verzoening en herstel op afstand. De dichter Jean Albany uit Réunion spreekt over de noodzaak om een wereld te herscheppen door ons onder te dompelen in onze herinneringen, wat mogelijk wordt vanuit een andere locatie. Het licht wordt dan dat territorium waar Shenaz Patel over spreekt, een ruimte voor dialoog.  

Ik heb zo vaak aan dit eiland gedacht toen ik het verliet. Nostalgie mondt uit in een gedicht, je doet je best, je herschept een wereld. Vanaf het moment dat ik besloot deze wereld opnieuw op te bouwen, moest ik stukje bij beetje een ‘tapijt’ van herinneringen en dromen creëren.

– GILI, Alain, Gesprekken met Jean Albany in 1975, ADER, 1994.  

Welke plekken, kunstenaars of professionals in Nederland inspireren je vandaag de dag, en met wie zou je tijdens deze residentie graag in gesprek gaan?    

Tot op heden hebben de volgende ontmoetingen mijn denkproces in het bijzonder beinvloed:

• Pragya Jain, een transdisciplinaire onderzoeker wiens werk astronomische gegevens, hoorbaar gemaakte data en zintuiglijke verkenning met elkaar verbindt. Ze werkt onder meer samen met het Europees Ruimteagentschap aan audiovisuele installaties op basis van gegevens van de Gaia-missie.
• Alexandra Martens Serrano, een in Amsterdam gevestigde kunstenaar en onderzoeker, wiens werk alternatieve kennissystemen, liminale identiteiten en multiculturele ervaringen tussen Latijns-Amerika, Azië en Europa onderzoekt.
• Nathalie Muchamad, een Franse beeldend kunstenaar en videokunstenaar die op Mayotte woont, en wiens werk zich richt op thema’s als herinnering, archieven en identiteitsvorming, uitgaande van haar familiegeschiedenis waarin Javaanse tradities en de Kanak-cultuur samenkomen.
• Prof. Herman Russchenberg, klimatoloog aan de TU Delft en directeur van het TU Delft Climate Institute, specialist in de interacties tussen wolken, aerosolen en klimaatverandering, wiens onderzoek de wetenschappelijke dimensie inspireert van mijn project rond global dimming. 

Deze uitwisselingen stellen me in staat om perspectieven uit de kunst, klimaatwetenschappen, astronomie en gevoelige benaderingen van het milieu met elkaar te verweven. Als artist in residence wil ik deze dialoog tijdens mijn residentie voortzetten met andere kunstenaars, onderzoekers en wetenschappers in Nederland die werken op het snijvlak van ecologie, technologie, ruimtewetenschappen en hedendaagse kunst.  

Het werk ‘Sunshine State’ van Steve McQueen (2022) verwijst naar de geschiedenis van zijn vader, die in de jaren 50 het Caribische eiland Grenada verliet om naar Florida te gaan om daar als seizoensarbeider in de sinaasappeloogst te werken.

Nieuws over de kunstenaar:   

• Volg het nieuws over de kunstenaar en het -1 Digital Lab op het platform dat gewijd is aan het werk van artists in residence: Are.na/minus-one. 
• Raphaëlle organiseert haar ‘Conversation around the Sun’ gedurende de hele maand juni 2026. Neem contact op met de kunstenaar om deel te nemen: raphaelle.vk@gmail.com 
• Raphaëlle zal haar residentieproject en haar onderzoeksperspectieven presenteren tijdens een openbare presentatie die plaatsvindt in het Nieuwe Instituut op 23 juni 2026 van 14.00 tot 16.00 uur.
• Het residentieproject van Raphaëlle zal ook worden gepresenteerd in het kader van een groepstentoonstelling van de artists in residence van het -1 Digital Lab, georganiseerd door het Nieuwe Instituut op 9 juli 2026. 

View this post on Instagram