Terugblik op La Fabrique de la traduction littéraire #4: Inclusief schrijven: hype of taalkundige revolutie?

Op 13 maart 2026 vond de vierde editie van La Fabrique de la traduction littéraire plaats in de Openbare Bibliotheek Amsterdam (OBA), getiteld ‘Inclusief schrijven: hype of taalkundige revolutie?’. Hierbij werd inclusief schrijven niet benaderd als een “dodelijk gevaar” voor de Franse taal, maar als een instrument voor sociale rechtvaardigheid en collectieve expressie.

Literaire vertalingen, die een centrale rol spelen in de uitwisseling van ideeën tussen talen, staan vandaag de dag voor nieuwe uitdagingen, in het bijzonder het inclusief schrijven, veranderend taalgebruik en hoge verwachtingen ten aanzien van de weergave van gender.

Inclusief schrijven weerspiegelt diepgaande politieke kwesties in de Franse samenleving en roept concrete vragen op voor vertalers, maar ook voor docenten en onderzoekers. Kwesties die centraal staan in de discussies.

Op het programma

Workshop 1: Inclusief schrijven en literair vertalen – Canan Marasligil

De workshop Inclusief schrijven en literair vertalen onder leiding van Canan Marasligil bracht studenten van de Radboud Universiteit Nijmegen, de Universiteit Utrecht, de Universiteit Leiden en de Universiteit van Amsterdam bijeen voor een diepgaande reflectie op grammaticale gewoontes en manieren om de wereld op een andere manier te vertalen.

Door te werken aan vervrouwelijking, neutrale vormen zoals ‘iel’ en non-binaire vormen zoals ‘étudiant·e·x’, onderzochten de deelnemers vertaalmogelijkheden die vrouwen, genderminderheden en alle personen die door het generieke mannelijke worden genegeerd, zichtbaar maken.

Rondetafelgesprek 1: Inclusief schrijven in het Frans: een “dodelijk gevaar” voor de taal van Molière of een hedendaags instrument voor gelijkheid? – Lila Braunschweig, Canan Marasligil en Benjamin Storme.

Het eerste rondetafelgesprek: Inclusief schrijven in het Frans: een “dodelijk gevaar” voor de taal van Molière of een hedendaags instrument voor gelijkheid? werd geleid door Marion Claudel, cultureel adviseur bij het Institut français NL. Dit gesprek met Lila Braunschweig, Canan Marasligil en Benjamin Storme bracht aan het licht hoe inclusief schrijven de genderverhoudingen binnen de Franse taal hervormt. Zoals Eliane Viennot opmerkt: “Inclusief schrijven is geen doel op zich. Het is een middel, naast vele andere, om een maatschappelijk doel te bereiken, namelijk gelijkheid.”

Tijdens deze discussies stelden het publiek en de sprekers het idee ter discussie van een Franse taal die vastgeroest zit in de verleden tijd, waarin het mannelijke meervoud de overhand heeft op het vrouwelijke. Ze richtten zich op concrete strategieën: vervrouwelijking van titels (‘madame de la ministre’), het nabijheidsakkoord en genderneutrale vormen.

Rondetafelgesprek 2: Inclusief schrijven in de praktijk van vertalen en tolken: ‘Hêtre pourpre’ van Kim de l’Horizon – David Matheus, Thom Westveer en Barbara Westerveld.

Het tweede rondetafelgesprek: inclusief schrijven in de praktijk van vertalen en tolken: Hêtre pourpre van Kim de l’Horizon stond onder leiding van Pascale Fila, projectmedewerker Boeken bij het Institut français NL. Tijdens dit gesprek gingen David Matheus, Thom Westveer en Barbara Westerveld met elkaar in gesprek over de bewuste en inclusieve keuzes die de vertaling van een non-binaire auteur vergt. 

Door de Franse en Nederlandse versies van het boek Blutbuch/Hêtre pourpre/Bloedboek met elkaar te vergelijken, lieten de sprekers zien hoe in dit werk reflectie, afweging en creativiteit met elkaar verweven zijn.

Voorstelling: La Pérille Mortelle – Typhaine D

De dag werd afgesloten met de voorstelling La Pérille Mortelle, gebracht via videoconferentie door Typhaine D. In een universele vrouwelijke vorm werd de generieke mannelijke vorm omgekeerd, waardoor vrouwen en genderminderheden centraal werden gesteld in het verhaal. Gedreven door de kracht van de tekst en de belichaming, profileert het taalgebruik zich hier als een ruimte van feministisch verzet, herovering en symbolisch herstel.

Van theorie tot praktijk, deze vierde editie van La Fabrique de la traduction littéraire bracht de rijkdom van vertaaluitdagingen aan het licht. Vertalen is bovenal een daad van beslissing: kiezen om te benoemen, zichtbaar te maken en niet langer te verzwijgen. 

Door een dialoog tot stand te brengen tussen het Frans en het Nederlands, academisch onderzoek, activistische praktijken en artistieke experimenten, werd het mogelijk om de verbeelding, de verhalen en de genderverhoudingen in verband met de rol van vertalers te herdefiniëren.